Skip to main content
Chwiliad allweddeiriau cyflawn
0300 7900 126

Data ar hysbysiadau marwolaeth sy'n ymwneud â COVID-19

Data ar hysbysiadau marwolaeth sy'n ymwneud â COVID-19 a dderbyniwyd gan gartrefi gofal oedolion unigol yng Nghymru rhwng 1 Ionawr 2020 a 30 Mehefin 2021.

Heddiw, rydym wedi cyhoeddi data yn dangos nifer yr hysbysiadau am farwolaethau yn gysylltiedig â COVID-19 a ddaeth i law gan gartrefi gofal unigol i oedolion yng Nghymru rhwng 1 Ionawr 2020 a 30 Mehefin 2021. Mae'r data yn seiliedig ar hysbysiadau a gawsom gan ddarparwyr cartrefi gofal i oedolion am farwolaethau preswylwyr a oedd yn gysylltiedig â COVID-19, gan gynnwys achosion a gadarnhawyd ac achosion a amheuwyd.

Mae'n bwysig nodi nad yw nifer yr hysbysiadau am farwolaethau sy'n gysylltiedig â COVID-19 yn ddangosydd ynddo'i hun o ansawdd y gofal a ddarperir. Mae llawer o ffactorau yn effeithio ar nifer y marwolaethau mewn cartref gofal. Mae'r rhain yn cynnwys, ond hefyd fod yn gyfyngedig, i'r canlynol: cyfraddau trosglwyddo yn y gymuned, maint a chynllun y cartref gofal, oedran, ethnigrwydd ac anghenion iechyd a gofal y bobl sy'n byw yn y cartref.  

Dengys tystiolaeth gan Sefydliad Iechyd y Byd unwaith y bydd COVID-19 mewn cartref gofal "mae'n anodd ei reoli, yn rhannol oherwydd nifer y bobl sy'n byw gyda'i gilydd mewn cyfleusterau sydd wedi'u cynllunio ar gyfer byw'n gymunedol a'r ffaith bod gofal personol yn gofyn am agosrwydd." 

Mae'r data'n dangos marwolaethau preswylwyr a oedd yn gysylltiedig â COVID-19 yr hysbyswyd AGC amdanynt, ni waeth ble roedd y person wedi dal COVID-19 na ble y bu farw. Er enghraifft, efallai fod preswylydd wedi cael ei anfon o gartref gofal i ysbyty oherwydd salwch arall heblaw COVID-19, ei fod wedi dal COVID-19 yn yr ysbyty a'i fod wedi marw cyn dychwelyd i'r cartref gofal. Rhaid i'r darparwr hysbysu AGC am farwolaeth y preswylydd a'r ffaith bod ganddo COVID-19, ni waeth ble y bu farw'r preswylydd. Nid yw'r hysbysiad hwn yn cadarnhau bod COVID-19 yn bresennol yn y cartref gofal.

Mae'r data yn seiliedig ar hysbysiadau a gafodd AGC gan ddarparwyr cartrefi gofal i oedolion am farwolaethau preswylwyr a oedd yn gysylltiedig â COVID-19, gan gynnwys achosion a gadarnhawyd ac achosion a amheuwyd. Roedd yr hysbysiadau hyn yn seiliedig ar wybodaeth darparwyr cartrefi gofal, nad yw o reidrwydd yn cyfateb i ddiagnosis meddygol neu ganlyniad prawf. Felly, nid yw hysbysiad i AGC yn fodd o gadarnhau bod COVID-19 wedi cael ei nodi ar y dystysgrif marwolaeth. Mae hyn yn bennaf am fod cyfyngiadau ar fynediad i brofion ar gyfer COVID-19 cyn 16 Mai 2020. 

Gan fod y data hyn yn seiliedig ar hysbysiadau i AGC, mae'n amhosibl casglu ai COVID-19 oedd prif achos y farwolaeth ym mhob achos.Yn anffodus, bydd rhai pobl a fu farw gyda COVID-19 ac eraill a fu farw o ganlyniad i COVID-19. Nid yw'r data hyn yn dangos faint o bobl sydd ym mhob categori.

Pam ein bod yn cyhoeddi hyn nawr

Mae rheoliadau'n ei gwneud yn ofynnol i ddarparwyr gwasanaethau hysbysu'r rheoleiddiwr am ddigwyddiadau penodol, gan gynnwys brigiadau o achosion o glefydau heintus a marwolaethau pobl sy'n defnyddio eu gwasanaethau (cartrefi gofal). 

O 12 Mawrth 2020, gwnaethom ofyn i bob darparwr ein hysbysu am bob achos a amheuwyd neu a gadarnhawyd o COVID-19 ymhlith defnyddwyr y gwasanaeth a'r staff.  O 29 Ebrill 2020, rydym wedi gofyn i ddarparwyr ein hysbysu p'un a oedd marwolaethau yn cynnwys achosion a amheuwyd neu a gadarnhawyd o COVID-19.

Rydym wedi cydgasglu'r wybodaeth hon ac wedi ei chyhoeddi er mwyn darparu data tryloyw i'r cyhoedd ynghylch y sefyllfa genedlaethol mewn perthynas ag achosion o COVID-19 a'r effaith ar y sector gofal. O 5 Mai 2020, mae hysbysiadau i AGC am farwolaethau sy'n gysylltiedig â COVID-19 mewn cartrefi gofal wedi cael eu cyhoeddi ar lefel awdurdodau lleol.  Mae'r data hyn yn cynnwys hysbysiadau am farwolaethau preswylwyr cartrefi gofal a oedd yn gysylltiedig â COVID-19 yr hysbyswyd AGC amdanynt, ni waeth ble y bu farw'r person.  

Rydym nawr yn cyhoeddi data yn dangos nifer yr hysbysiadau am farwolaethau sy'n gysylltiedig â COVID-19 a ddaeth i law rhwng 1 Ionawr 2020 a 30 Mehefin 2021 ar gyfer pob cartref gofal sydd wedi'i gofrestru â ni.

Mae'r data'n dangos marwolaethau preswylwyr a oedd yn gysylltiedig â COVID-19 yr hysbyswyd AGC amdanynt, ni waeth ble roedd y person wedi dal COVID-19 na ble y bu farw.  Felly, bydd y data yn cynnwys marwolaethau pobl a oedd yn byw mewn cartrefi gofal a fu farw yn y cartref gofal, mewn ysbyty, mewn ambiwlans neu unrhyw leoliad arall.

Nid ydym wedi cyhoeddi'r data hyn ar lefel cartrefi gofal unigol o'r blaen.  Y rheswm am hyn oedd ein bod o'r farn y gallai rhyddhau'r data pan roedd y pandemig ar ei waethaf fod wedi cael effaith ddifrifol ar barhad gofal.  Roeddem yn bryderus y gallai pobl eu defnyddio i wneud penderfyniadau a fyddai, yn anfwriadol, yn rhoi pobl mewn perygl ehangach os oeddent yn ystyried y data fel yr unig ddangosydd o ansawdd a diogelwch. 

Credwn nawr fod ffactorau newidiol yn y pandemig wedi lleihau'r risgiau sy'n gysylltiedig â chyhoeddi'r data e.e. y niferoedd uchel sydd wedi cael brechlyn COVID-19 ledled y wlad.  Drwy ryddhau'r data hyn, ein nod yw rhoi darlun mwy cynhwysfawr o effaith COVID-19 ar gartrefi gofal, y bobl sy'n byw ynddynt, eu teuluoedd a'r staff a fu'n gofalu amdanynt.

Nid yw hysbysiadau am farwolaethau, ynddynt eu hunain, yn ddangosydd o ansawdd na diogelwch

Mae'r data yn seiliedig ar hysbysiadau a gafodd AGC am farwolaethau preswylwyr cartrefi gofal i oedolion a oedd yn gysylltiedig â COVID-19, gan gynnwys achosion a gadarnhawyd ac achosion a amheuwyd yng Nghymru.  

Nid yw nifer yr hysbysiadau am farwolaethau, ynddynt eu hunain, yn ddangosydd o ansawdd na diogelwch mewn cartrefi gofal unigol. Mae llawer o ffactorau yn effeithio ar nifer y marwolaethau mewn cartref gofal.  Mae'r rhain yn cynnwys, ond nid ydynt yn gyfyngedig, i gyfraddau trosglwyddo yn y gymuned, maint a chynllun y cartref gofal, oedran, ethnigrwydd ac anghenion gofal ac iechyd y bobl sy'n byw yn y cartref.   

Mae AGC yn defnyddio amrywiaeth o wybodaeth am wasanaethau i asesu risgiau a gwneud penderfyniadau am ble i arolygu, gan gymryd camau i amddiffyn pobl lle bo angen. Mae hyn yn cynnwys gwybodaeth a gawn drwy atgyfeiriadau diogelu, gweithdrefnau chwythu'r chwiban a phryderon gan bobl sy'n defnyddio'r gwasanaeth, perthnasau/ffrindiau pobl, aelodau staff, gweithwyr proffesiynol, rheoleiddwyr eraill ac aelodau o'r cyhoedd.

Mae'r rhain a dangosyddion eraill, fel hanes rheoleiddiol blaenorol, absenoldeb rheolwr cofrestredig, a hysbysiadau eraill yn fwy tebygol na hysbysiadau am farwolaethau ar eu pen eu hunain o ddangos bod risg o ofal o ansawdd is.

Sut rydym wedi defnyddio'r data hyn

Mae rheoliadau'n ei gwneud yn ofynnol i ddarparwyr gwasanaethau hysbysu'r rheoleiddiwr am ddigwyddiadau penodol, gan gynnwys brigiadau o achosion o glefydau heintus a marwolaethau pobl sy'n defnyddio eu gwasanaethau (cartrefi gofal). Defnyddir y wybodaeth, ynghyd â data eraill, i lywio ein harolygiadau a chamau gweithredu prydlon lle mae gennym bryderon. Yn ystod 2020-21, gwnaethom ddynodi tîm i weithio ar draws y maes arolygu a rheoli gwybodaeth i adolygu'r hysbysiadau'n ymwneud â brigiadau mewn achosion o COVID-19 a marwolaethau a llunio adroddiadau dyddiol ac wythnosol rheolaidd. 

Gwnaethom rannu'r adroddiadau hyn â sefydliadau perthnasol er mwyn llywio gwaith cynllunio lleol a chenedlaethol ac ymatebion i frigiadau o'r haint a hyrwyddo goruchwyliaeth a chymorth i wasanaethau yn lleol. 

O 5 Mai 2020, mae hysbysiadau i AGC am farwolaethau sy'n gysylltiedig â COVID-19 mewn cartrefi gofal wedi cael eu cyhoeddi ar lefel awdurdodau lleol.  O 8 Rhagfyr 2020 cyhoeddwyd data ar hysbysiadau i AGC am achosion o COVID-19 mewn cartrefi gofal.  Rhyddhawyd y data er mwyn darparu data tryloyw i'r cyhoedd ynghylch y sefyllfa genedlaethol mewn perthynas ag achosion o COVID-19 a'r effaith ar y sector gofal. 

Drwy gydol y cyfnod rydym wedi cyflawni gweithgarwch sicrwydd drwy ein harolygiadau, galwadau dal i fyny a galwadau monitro â phob cartref gofal yng Nghymru. Nid yw hyn yn cynnwys unrhyw gymorth anffurfiol y bydd arolygwyr wedi ei roi i ddarparwyr drwy gydol y pandemig.

Mae'r rhan fwyaf o ddarparwyr gofal rydym wedi cyflawni gweithgarwch sicrwydd mewn perthynas â nhw wedi dangos arferion da. Fodd bynnag, gwnaethom gyhoeddi hysbysiadau gweithredu â blaenoriaeth lle gwelsom fod methiannau mewn gwasanaethau yn effeithio ar ganlyniadau llesiant y bobl neu'n peri risg iddynt.

Mae'r rhain ar gam cyntaf ein llwybr sicrhau gwelliant a gorfodi ac maent yn nodi'r methiannau rheoleiddiol i ddarparwr y gwasanaeth a'r camau y mae'n ofynnol iddo eu cymryd i wella'r gwasanaeth. Caiff y gwasanaethau hyn eu blaenoriaethu ar gyfer arolygiad dilynol o fewn chwe mis er mwyn cadarnhau bod y camau gofynnol wedi'u cymryd.  Lle nad oedd gwasanaethau wedi cymryd camau i wella, gwnaethom gymryd camau gorfodi pellach gan gynnwys cyflwyno hysbysiadau gwella statudol, cyfyngu ar weithrediad gwasanaeth neu, lle nad oes dewis amgen diogel, gymryd camau a fyddai'n arwain at gau gwasanaeth.

Nodiadau am y data

Mae'n bwysig nodi'r canlynol am ddata ar hysbysiadau am farwolaethau:

  • Mae dyletswydd gyfreithiol ar ddarparwyr i'n hysbysu am unrhyw un sy'n marw yn eu gofal. Mae'r data hyn yn seiliedig ar yr hysbysiadau y mae darparwyr cartrefi gofal wedi eu hanfon atom.
  • Mae'r data'n dangos marwolaethau preswylwyr cartrefi gofal a oedd yn gysylltiedig â COVID-19 yr hysbyswyd AGC amdanynt, ni waeth ble roedd y person wedi dal COVID-19 na ble y bu farw.  Er enghraifft, efallai fod preswylydd wedi cael ei anfon o gartref gofal i ysbyty oherwydd salwch arall heblaw am COVID-19, ei fod wedi dal COVID-19 yn yr ysbyty a'i fod wedi marw cyn dychwelyd i'r cartref gofal. Rhaid i'r darparwr hysbysu AGC am farwolaeth y preswylydd a'r ffaith bod ganddo COVID-19, ni waeth ble y bu farw'r preswylydd.  Nid yw'r hysbysiad hwn yn cadarnhau bod COVID-19 yn bresennol yn y cartref gofal.
  • Mae'r data yn seiliedig ar hysbysiadau a gafodd AGC gan ddarparwyr cartrefi gofal i oedolion am farwolaethau preswylwyr a oedd yn gysylltiedig â COVID-19, gan gynnwys achosion a gadarnhawyd ac achosion a amheuwyd. 
  • Roedd yr hysbysiadau hyn yn seiliedig ar wybodaeth darparwyr cartrefi gofal, nad yw o reidrwydd yn cyfateb i ddiagnosis meddygol neu ganlyniad prawf.  Felly, nid yw hysbysiad i AGC yn fodd o gadarnhau bod COVID-19 wedi cael ei nodi ar y dystysgrif marwolaeth.  Mae hyn yn bennaf am fod cyfyngiadau ar fynediad i brofion ar gyfer COVID-19 cyn 16 Mai 2020.
  • Gan fod y data hyn yn seiliedig ar hysbysiadau i AGC, mae'n amhosibl casglu ai COVID-19 oedd prif achos y farwolaeth ym mhob achos. Yn anffodus, bydd rhai pobl a fu farw gyda COVID-19 ac eraill a fu farw o ganlyniad i COVID-19.  Nid yw'r data hyn yn dangos faint o bobl sydd ym mhob categori.
  • Mae'n bwysig nodi nad yw nifer yr hysbysiadau am farwolaethau sy'n gysylltiedig â COVID-19 yn ddangosydd ynddo'i hun o ansawdd y gofal a ddarperir. Mae llawer o ffactorau yn effeithio ar nifer y marwolaethau mewn cartref gofal.  Mae'r rhain yn cynnwys, ond hefyd fod yn gyfyngedig, i'r canlynol: cyfraddau trosglwyddo yn y gymuned, maint a chynllun y cartref gofal, oedran, ethnigrwydd ac anghenion iechyd a gofal y bobl sy'n byw yn y cartref. 
  • Mae'r data yn seiliedig ar y dyddiad y cyflwynwyd hysbysiadau i AGC a all fod yn wahanol i ddyddiad marwolaeth gwirioneddol person.
  • Mae'r Swyddfa Ystadegau Gwladol (SYG) yn cyhoeddi data ar farwolaethau mewn cartrefi gofal yng Nghymru. Efallai na fydd ffigurau AGC ar gyfer hysbysiadau am farwolaethau sy'n gysylltiedig â COVID-19 yn cyfateb i ddata SYG. Y rheswm am hyn yw bod data SYG yn seiliedig ar gofrestriadau marwolaethau a dyddiad y farwolaeth, tra bod data AGC yn seiliedig ar ddata a gyflenwir gan ddarparwyr gofal i'n hysbysu am farwolaethau a allai fod yn gysylltiedig â COVID-19. 

Cymorth i'r bobl dan sylw

Mae pob hysbysiad o farwolaeth i AGC yn cynrychioli bywyd a gollwyd a theuluoedd a ffrindiau sy'n galaru am eu hanwyliaid. Yn aml, roedd eu tristwch yn fwy dwys oherwydd cyfyngiadau COVID-19 a oedd yn eu hatal rhag bod gyda'u hanwyliaid mor aml, neu am gyhyd ag y byddent wedi'i ddymuno ar ddiwedd eu hoes.  

Roedd y staff a fu'n gofalu am y bobl yn eu gofal ac a oedd wedi meithrin cydberthnasau â nhw hefyd yn galaru gan fod marwolaethau'r preswylwyr wedi effeithio'n fawr arnynt.  

Rydym yn estyn ein cydymdeimladau dwysaf i bawb sydd wedi colli aelod o'r teulu neu ffrind o ganlyniad i feirws COVID-19.  Gofynnwn i chi ddangos tosturi a pharch i'r bobl sy'n byw mewn cartrefi gofal, i'w teuluoedd, ac i'r staff a fu'n gweithio'n ddiflino ac yn anhunanol i ddiogelu pobl, i ofalu amdanynt ac i fynd i'r afael â'r heriau niferus a oedd yn eu hwynebu. 

Mae'n ddealladwy y bydd pobl sy'n byw mewn cartrefi gofal, eu teuluoedd a staff yn bryderus o hyd am risgiau COVID-19. Mae'n debygol y bydd y pryder hwn hyd yn oed yn fwy lle bo pobl wedi marw ar ôl dal y feirws.

Os oes gan bobl bryderon am ansawdd y gofal y maen nhw neu eu hanwyliaid yn ei gael, byddem yn eu hannog i drafod hyn â'u darparwr gofal.

Gallant roi gwybod i ni hefyd yn y ffyrdd canlynol:
Defnyddio ein ffurflen ar-lein 
Drwy e-bost: AGC@llyw.cymru 
Drwy ffonio: 0300 7900 126

I'r rhai sydd wedi colli anwyliaid, mae cymorth ar gael gan elusennau fel Gofal mewn Galar Cruse (Dolen allanol).

Os bydd angen cymorth ar staff yn y maes gofal cymdeithasol yn ystod y cyfnod anodd hwn, byddem yn eu hannog i ofyn am gymorth gan eu rheolwr llinell.  Mae Gofal Cymdeithasol Cymru (Dolen allanol) wedi lansio rhaglen gymorth newydd i gyflogeion sy'n cynnig cymorth llesiant i'r rhai a gaiff eu cyflogi fel rhan o'r gweithlu gofal cymdeithasol yng Nghymru. Mae posteri a gwybodaeth am y gwasanaeth wedi cael eu hanfon i weithleoedd. Dylai staff gofal cymdeithasol siarad â'u rheolwr neu gyflogwr i ddysgu sut i gael gafael ar y cymorth hwn. Neu, os oes gennych unrhyw gwestiynau, ffoniwch linell ffôn Care First sydd ar agor 24 awr y dydd – 0333 2129 212.

Hefyd, mae'r Samariaid (Dolen allanol) wedi lansio llinell gymorth gyfrinachol newydd ar gyfer staff y GIG a gweithwyr gofal cymdeithasol yng Nghymru (Dolen allanol). 

Cliciwch y ddolen isod i gael mynediad i'r data

Data ar hysbysiadau marwolaeth sy'n ymwneud â COVID-19 (Dolen allanol)

Noder: Mae'n bosibl y bydd Internet Explorer yn achosi problemau wrth lwytho elfennau o'r adroddiad hwn. Rydym yn argymell defnyddio porwr Chrome neu Microsoft Edge er mwyn cael y profiad gorau.

  • Rhannu’r dudalen hon
  • Twitter Facebook Email More