Coronafeirws (COVID-19): Cwestiynau Cyffredin

Mewn ymateb i'r coronafeirws (COVID-19), rydym wedi casglu rhai o'ch cwestiynau mwyaf cyffredin i ddarparwyr gofal a staff ledled Cymru.

Rydym yn deall ac yn gwerthfawrogi pa mor anodd yw'r sefyllfa bresennol a'r effaith mae'n ei chael ar lawer o ddarparwyr gofal a staff ledled Cymru. Rydym yn gobeithio y bydd y cwestiynau cyffredin isod yn ateb rhai o'ch cwestiynau, a byddwn yn diweddaru'r rhain yn rheolaidd wrth i'r sefyllfa ddatblygu.

Nodwch: bydd cyfieithiad Cymraeg o'r dudalen hon yn cael ei ddarparu’n fuan. Derbyniwch ein ymddiheuriadau am unrhyw anghyfleustra.

Cwestiynau cyffredinol

Ble gall darparwyr ddod o hyd i'r canllawiau a'r wybodaeth ddiweddaraf am COVID-19?

Caiff darparwyr eu hannog i ymweld â gwefan Iechyd Cyhoeddus Cymru i gael y wybodaeth ddiweddaraf. Rydym hefyd yn eich annog i edrych ar yr adran ar ein gwefan sy'n sôn am y coronafeirws (COVID-19), gan ei bod yn cynnwys dolenni a gwybodaeth ddefnyddiol.

A oes gennych unrhyw gyngor i mi o ran colli enillion os oes angen i mi hunanynysu a/neu gau fy musnes dros dro?

Rydym yn deall bod hwn yn gyfnod anodd dros ben sy'n peri pryder i lawer o'n darparwyr.  Byddem yn eich annog i ymweld â gwefan Busnes Cymru sy'n rhestru'r cymorth ariannol sydd ar gael i'r busnesau hynny y mae COVID-19 yn effeithio arnynt. 

Hysbysiadau

A oes angen i mi wneud hysbysiadau i AGC o hyd?

Nid oes unrhyw newidiadau i'r gofynion i wneud hysbysiadau na'r system a ddefnyddir i'w gwneud – AGC Ar-lein.

Pa hysbysiadau am COVID-19 sy'n ofynnol gan AGC?

Dylech roi gwybod i AGC am achosion o COVID-19 sydd wedi'u cadarnhau yn ogystal ag achosion posibl sy'n effeithio ar bobl sy'n defnyddio'r gwasanaeth neu staff. Ystyr achos posibl yw pobl sy'n dangos symptomau o'r feirws (peswch cyson newydd a thymheredd uchel). 

Defnyddiwch AGC Ar-lein i roi gwybod i ni fel y byddech yn rhoi gwybod am unrhyw glefyd heintus.

Os yw'ch gwasanaeth gofal plant a chwarae (gan gynnwys gwarchodwyr plant) bellach ar gau, rhowch wybod i ni, gellir dod o hyd i'r hysbysiad perthnasol o dan “Arweinyddiaeth a Rheolaeth” ar AGC Ar-lein.

Ceir rhagor o wybodaeth am symptomau'r coronafeirws ar wefan Iechyd Cyhoeddus Cymru.

Staffio

A all aelodau o'r teulu neu wirfoddolwyr helpu i ddarparu gofal?

Byddem yn disgwyl bod darparwyr wedi cynnal gwiriadau priodol a'u bod yn hyderus y gall yr aelodau o'r teulu neu'r gwirfoddolwyr gyflawni'r tasgau a ddyrennir iddynt yn ddiogel. Rydym hefyd yn disgwyl i aelodau o'r teulu a gwirfoddolwyr gael eu goruchwylio'n briodol.

Os bydd AGC yn cael gwyod am bryderon am lefelau staffio, a fydd yn cyflwyno hysbysiadau diffyg cydymffurfio neu a fydd yn ystyried yr amgylchiadau?

Rydym yn gwerthfawrogi bod hwn yn gyfnod anodd iawn i ddarparwyr. Diogelwch a llesiant pobl yw ein blaenoriaeth o hyd. Byddwn yn adolygu pob pryder pan gaiff ei godi, a byddwn yn ffurfio ymateb cymesurol ac ystyriol. Os byddwn yn credu nad oedd darparwr yn cymryd mesurau priodol i liniaru'r risg hon, byddem yn ystyried cymryd camau gorfodi. 

Os oes gan ddarparwyr unrhyw bryderon am eu gallu i gyflwyno'r gwasanaeth yn ddiogel, fe'u hanogir i gysylltu â ni i drafod y rhain â ni.  

A all gwasanaethau recriwtio staff dros dro heb wiriadau llawn?

Rydym yn ymwybodol bod cael gwiriadau ar gyfer staff dros dro yn faes sy'n peri pryder. Rydym wrthi'n trafod â Llywodraeth Cymru am y posibilrwydd o roi newidiadau deddfwriaethol ar waith er mwyn cynorthwyo gyda'r mater hwn.

A fydd gan ddarparwyr y gallu i symud staff rhwng darpariaethau? Er enghraifft, staff cartref gofal nad ydynt wedi'u cofrestru yn darparu gofal mewn gwasanaeth gofal cartref, neu staff gwasanaeth dydd yn darparu gofal mewn lleoliad Gofal â Chymorth?

Yn y sefyllfa bresennol, rydym yn cydnabod y gall fod angen i ddarparwyr symud staff rhwng gwasanaethau er mwyn sicrhau diogelwch a llesiant pobl. Bydd yn bwysig bod staff sy'n gweithio mewn gwasanaethau anghyfarwydd yn cael eu goruchwylio a'u cefnogi'n dda.

A ddylai hyfforddiant a datblygiad staff barhau?

Yn ystod y cyfnod eithriadol hwn, rydym yn deall na fydd dysgu a datblygiad y staff yn gymaint o flaenoriaeth â'ch ffocws ar gadw'r bobl yn ddiogel. Bydd angen sefydlu staff sydd newydd eu recriwtio; rydym yn sylweddoli efallai na fydd yn bosibl cwblhau fframwaith sefydlu llawn Gofal Cymdeithasol Cymru. Dylai hyfforddiant adlewyrchu anghenion pobl sy'n defnyddio'r gwasanaethau ac efallai y bydd angen newid ffyrdd o ddarparu hyfforddiant. Byddem yn disgwyl i'r holl staff gael eu goruchwylio a'u cefnogi, ond mae hyn yn arbennig o bwysig i staff newydd a gwirfoddolwyr.

Sut y bydd darparwyr yn llwyddo i gael pob aelod o staff wedi'u cofrestru â Gofal Cymdeithasol Cymru pan fyddant yn recriwtio nifer fawr o staff ychwanegol er mwyn ymateb i argyfwng coronafirws?

Rydym wedi bod yn cydweithio’n agos â Gofal Cymdeithasol Cymru ac rydym wedi cytuno i ymestyn y cyfnod cofrestru cyn y bydd angen i aelod o staff gofrestru o 6 mis i 12 mis, er mwyn caniatáu mwy o amser i bobl fodloni ei ofynion. Mae Gofal Cymdeithasol Cymru hefyd wedi ymestyn y meini prawf cymhwysedd a gadarnhawyd, a ddylai hwyluso'r broses i aelodau o staff mwy profiadol sy'n dychwelyd i'r sector.

A yw'n iawn rhannu staff â gwasanaethau eraill yn ein hardal?

Mae'n bosibl y bydd angen i chi gydweithio â darparwyr eraill mewn ymateb i COVID-19 ac rydym yn cefnogi gweithio mewn partneriaeth. Mae'n bwysig sicrhau bod y staff wedi'u recriwtio'n ddiogel a'u bod yn gymwys i gefnogi'r bobl sy'n defnyddio eich gwasanaeth.

A yw'r gofynion i gael gwiriad DBS wedi newid?

Mae'r Gwasanaeth Datgelu a Gwahardd wedi cyhoeddi trefniadau dros dro i ddarparu gwiriadau DBS a gwiriadau brys o'r Rhestrau Gwaharddedig ar gyfer Oedolion a Phlant, am ddim ar gyfer gweithwyr gofal iechyd a gweithwyr gofal cymdeithasol sy'n cael eu recriwtio mewn cysylltiad â darparu gofal a thriniaeth coronafeirws. Bydd y trefniadau hyn yn rhoi'r opsiwn i gyflogwyr benodi staff newydd i weithgarwch rheoleiddiedig gydag oedolion a/neu blant, ar yr amod nad yw'r unigolion wedi'u gwahardd a bod mesurau priodol ar waith i reoli'r unigolyn nes i’r gwiriad DBS llawn ddod i law.

How can I provide support to staff if I am social distancing / isolating?

It is important staff are well supported during this very challenging time. It is fine to do this virtually using technology such skype / what’s app etc. A brief record of this should still be kept.

How can we socially distance when at work?

The well-being of staff is critical but where a service is responsible for looking after or working with children or vulnerable adults, it would not be reasonable to institute rigid physical distancing.  The safeguarding of children and vulnerable adults should not be compromised.

Cwestiynau penodol yn ymwneud â'r gwasanaethau gofal hynny sydd wedi'u cofrestru o dan Ddeddf Rheoleiddio ac Arolygu Gofal Cymdeithasol (Cymru) (RISCA)

Oes angen i ymweliadau a threfniadau goruchwylio Unigolion Cyfrifol barhau?

Mae'n arbennig o bwysig bod Unigolion Cyfrifol yn parhau i oruchwylio gwasanaethau yn ystod y cyfnod anodd hwn. Fodd bynnag, nid ydym am i ymweliad gan Unigolyn Cyfrifol gynyddu'r risg i'r bobl sy'n defnyddio'r gwasanaeth a'i staff. Rydym yn annog Unigolion Cyfrifol i ystyried ffyrdd gwahanol o oruchwylio. 

A all staff gofal ganolbwyntio ar ddiwallu anghenion craidd pobl, megis gofal personol, maeth a meddyginiaeth pan fydd COVID-19 yn cael effaith ar bethau megis lefelau staffio er enghraifft?

Rydym yn deall bod hwn yn gyfnod heb ei debyg o'r blaen a bydd angen addasu'r cymorth a ddarperir yn unol â hynny.

Mae meddygon teulu yn gofyn i staff gofal gyflawni arsylwadau lefel isel (cyfradd y galon, tymheredd, pwysedd gwaed ac ati) ac anfon y darlleniadau hyn ymlaen at feddyg teulu ar gyfer penderfynu. Ydy hyn yn iawn?

Ydy, ar yr amod bod y sawl sy'n ymgymryd â'r arsylwadau yn gymwys i wneud hynny a bod y clinigydd sy'n gofyn am y darlleniadau bob amser yn gwbl gyfrifol am ddehongli'r arsylwadau hyn ac am wneud penderfyniadau am ofal clinigol a thriniaeth.

Rwyf wedi cyflwyno cais i gofrestru/amrywio gwasanaeth o dan RISCA, a fyddwch yn gallu cofrestru hyn yn gyflym?

Rydym wedi symleiddio ein proses gofrestru/amrywio ac rydym yn blaenoriaethu'r gwaith hwn er mwyn creu capasiti yn y sector. 

A fydd yn ofynnol i ddarparwyr gwasanaethau sydd wedi'u cofrestru â RISCA gyflwyno ffurflen flynyddol ym mis Mai 2020?

Yng ngoleuni'r pwysau presennol sydd ar ddarparwyr gofal cymdeithasol o ganlyniad i argyfwng Covid-19, mae AGC wedi bod yn trafod â Llywodraeth Cymru am y posibilrwydd o gyflwyno newidiadau deddfwriaethol i ohirio'r gofyniad i gyflwyno datganiad blynyddol am flwyddyn, tan fis Mai 2021.

Cytunwyd â hyn erbyn hyn.  Felly, ni fydd yn ofynnol i ddarparwyr gwblhau datganiad blynyddol yn 2020.

A fydd AGC yn gorfodi'r rheoliadau o ran gwiriadau cyn cyflogi, gan gynnwys gwiriadau DBS ar gyfer staff gofal cymdeithasol, staff nyrsio a gwirfoddolwyr?

Yn ystod y cyfnod eithriadol hwn, rydym yn cydnabod y bydd angen i'r sector fod yn ystwyth wrth recriwtio staff ychwanegol er mwyn sicrhau y gellir parhau i ddarparu gwasanaethau.

Mewn ymateb i goronafeirws (COVID-19), mae'r Swyddfa Gartref a'r Gwasanaeth Datgelu a Gwahardd (DBS) wedi rhoi trefniadau dros dro ar waith i ddarparu gwiriadau DBS a gwiriadau brys o'r Rhestrau Gwaharddedig ar gyfer Oedolion a Phlant am ddim. 

Bydd hyn yn berthnasol i weithwyr gofal iechyd a gweithwyr gofal cymdeithasol sy'n cael eu recriwtio mewn cysylltiad â darparu gofal a thriniaeth coronafeirws yng Nghymru a Lloegr.

Ceir rhagor o fanylion ar wefan Llywodraeth y DU

A oes modd i mi greu lle drwy droi lolfa neu storfa, er enghraifft, yn ystafell wely?

Rydym yn deall bod angen creu mwy o le. Os bydd darparwyr am droi ardaloedd presennol yn ystafelloedd gwely, byddai hyn yn golygu cynyddu eu huchafswm nifer.Felly, mae'n rhaid i ddarparwyr wneud cais i amrywio eu hamodau cofrestru i gynyddu eu huchafswm nifer. Gellir gwneud hyn drwy AGC Ar-lein a byddai'n golygu lanlwytho datganiad o ddiben diwygiedig a sgwrs ddilynol ag arolygydd.
Byddwn yn blaenoriaethu'r ceisiadau hyn ond bydd yn rhaid eu hystyried fesul achos o ystyried natur ac amgylchiadau unigryw pob cartref gofal.

Wrth wneud cais am newid yn yr uchafswm nifer, bydd angen i ddarparwyr ystyried y cyfyngiadau cyfreithiol ar nifer y bobl y gellir eu lletya mewn ystafell a rennir.

Mae pwysau i dderbyn preswylwyr newydd i gartrefi gofal er mwyn creu lle mewn ysbytai. A yw'r gofynion o dan reoliad 14: Addasrwydd gwasanaeth yn dal i fod yn berthnasol yn yr argyfwng hwn?

Ydy, mae'r gofyniad o dan reoliad 14 yn dal i fod yn berthnasol.Rhaid i ddarparwr fod yn fodlon ei fod yn gallu diwallu anghenion unigolyn cyn cytuno i ddarparu'r gwasanaeth. Rhaid i’r penderfyniad hwn ystyried anghenion y preswylwyr newydd, anghenion y preswylwyr presennol, yn ogystal â gallu’r darparwr i ddiwallu’r anghenion hynny o fewn yr adnoddau a’r cyfleusterau sydd ar gael iddo.
Yn ystod y cyfnod eithriadol hwn, gall y ffordd y mae'r darparwr yn gwneud y penderfyniad hwnnw newid. Er enghraifft, gallai hyn gynnwys trafodaeth ag asesydd dibynadwy i gasglu gwybodaeth am anghenion yr unigolyn, unrhyw asesiadau a gynhelir yn unol ag iechyd, risgiau a dymuniadau a theimladau'r unigolyn. Byddai'r darparwr wedyn yn gwneud ei benderfyniad yn seiliedig ar y drafodaeth hon, y byddai'n fuddiol ei chofnodi.

A allwn ddefnyddio ystafelloedd a rennir i greu lle?

Mae Llywodraeth Cymru wedi ystyried llacio rhai o'r rheoliadau o dan RISCA, er mwyn helpu'r sector yn ystod y cyfnod anodd hwn. Gellir dod o hyd i wybodaeth am newidiadau deddfwriaethol yma.  Ar hyn o bryd, nid yw'r diwygiadau hyn yn cynnwys unrhyw lacio i'r gofyniad rheoliadol ynghylch defnyddio ystafelloedd a rennir.

A oes disgwyl i ddarparwyr helpu teuluoedd i gadw mewn cysylltiad â phobl sy'n byw mewn cartrefi gofal?

Cyhoeddwyd canllawiau (Dolen allanol) ar ystyried gwahanol ffyrdd o helpu teuluoedd i gadw mewn cysylltiad tra bo angen cynnal pellter cymdeithasol. Gall hyn gynnwys llythyrau, galwadau ffôn a Skype.

Os bydd fy nghynorthwywyr ar-lein enwebedig yn sâl, a oes modd i mi enwebu rhagor o bobl?

Rydym yn annog pob darparwr i enwebu sawl cynorthwyydd ar-lein er mwyn sicrhau ei bod yn hawdd i chi allu rhannu gwybodaeth â ni. Cliciwch yma i ddysgu sut i sefydlu cynorthwyydd ar-lein.

Nid yw hyn yn gymwys ar gyfer  gwasanaethau Gofal Plant a Chwarae.

A ddylem roi trefniadau DNSCPR ar waith i bawb yn ein cartref gofal?

Dylid gwneud penderfyniadau am gynllunio gofal ymlaen llaw, gan gynnwys trefniadau DNACPR, fesul achos bob amser. Os oes gan unigolyn alluedd, mae'n bwysig trafod y cynllun gofal yn uniongyrchol ag ef ymlaen llaw. Os nad oes gan yr unigolyn y gallu i gymryd rhan yn y broses, dylid dilyn canllawiau budd pennaf, gan gynnwys ei deulu fel y bo’n briodol.

Ni ddylid byth roi cynlluniau gofal ymlaen llaw ar waith ar gyfer grwpiau o bobl, gyda threfniadau DNACPR neu hebddynt.

Should care home staff now be wearing PPE to care for their residents?

PHW advice should be followed. PPE should be worn when caring for people with suspected or confirmed COVID-19. It is not necessary to wear it to care for people who do not have any symptoms.

Cwestiynau penodol yn ymwneud â gwasanaethau gofal plant a chwarae

Gan fod ysgolion bellach ar gau, a fydd darparwyr gofal plant yn cael eu gorfodi i gau yn y pen draw hefyd?

Mae Llywodraeth Cymru wedi cyhoeddi y bydd gofal plant yn cael ei gadw ar gyfer plant gweithwyr beirniadol. Gallwch ddarllen mwy am hyn yma.

A ellir llacio cymarebau staffio os nad oes rhai aelodau o'r staff yn y gwaith am eu bod yn hunanynysu?

Rydym wrthi'n trafod â Llywodraeth Cymru a ellir ymlacio cymarebau plentyn i staff wrth i'r sefyllfa COVID-19 ddatblygu.  Unwaith y bydd gennym ddiweddariad, byddwn yn rhoi gwybod i ddarparwyr yn syth.

A fydd categorïau oedran yn cael eu llacio gan yr ystyrir bod neiniau a theidiau yn y categori risg uchel a gofynnir i warchodwyr plant am ddyddiau ychwanegol?

Os ydych am newid nifer y plant rydych yn gofalu amdanynt mewn categori oedran, bydd angen i chi gyflwyno amrywiad gan ddefnyddio ein proses amrywio ar AGC Ar-lein. Byddwn yn blaenoriaethu'r ceisiadau hyn.

A fydd darparwyr gofal plant yn gallu cynyddu eu niferoedd cyffredinol?

Mae Llywodraeth Cymru yn dymuno i wasanaethau fod yn gweithio gyda niferoedd llai o blant gweithwyr critigol yn unig.

Rydym o'r farn ei bod yn annhebygol y bydd angen i unrhyw wasanaeth gynyddu nifer y plant sy'n derbyn gofal. Os ydych am gynyddu nifer y plant rydych yn gofalu amdanynt, bydd angen i chi gyflwyno amrywiad gan ddefnyddio ein proses amrywio ar AGC Ar-lein.

A all gwirfoddolwyr sydd â gwiriad gan y Gwasanaeth Datgelu a Gwahardd ofalu am blant er mwyn i rieni allu gweithio, er enghraifft mewn meithrinfa mewn gweithle neu swyddfa?

Os na thelir am y gofal plant hwn ac mae'r bobl sy'n gofalu am y plant yn wirfoddolwyr di-dâl, yna byddent wedi'u heithrio rhag cofrestru. Os oes unrhyw wobr am ddarparu'r gofal, byddai'n rhaid ei gofrestru.

Mae pob cwrs cymorth cyntaf wedi cael ei ganslo ac rwy'n bryderus na allaf adnewyddu fy nhystysgrif.

Rydym yn cydnabod y bydd y pethau hyn yn digwydd. Byddem yn disgwyl i chi wneud hyn unwaith y bydd cyrsiau'n ailddechrau.

Fel gwarchodwr plant, os byddaf yn datblygu coronafeirws ac yn stopio gwarchod plant dros dro, a allaf lanhau'r gwasanaeth yn drwyadl ac yna ei ailagor ar ôl hunanynysu?

Os byddwch chi neu unrhyw un yn eich aelwyd yn datblygu symptomau ar unrhyw adeg, dylech ddilyn canllawiau diweddaraf Iechyd Cyhoeddus Cymru a hunanynysu am y cyfnod a argymhellir. Dylech roi gwybod i rieni'r plant rydych yn eu gwarchod. Pan fydd y cyfnod ynysu yn dod i ben, ar yr amod bod pawb yn yr aelwyd yn iach, nid oes unrhyw beth yn eich atal rhag dechrau gwarchod plant eto. 

Os yw'ch gwasanaeth gofal plant a chwarae (gan gynnwys gwarchodwyr plant) bellach ar gau, rhowch wybod i ni, gellir dod o hyd i'r hysbysiad perthnasol o dan “Arweinyddiaeth a Rheolaeth” ar AGC Ar-lein.

A allaf i warchod plant os mai dim ond un rhiant sy'n weithiwr allweddoll?

Mae Llywodraeth Cymru yn cynghori os yw un rhiant yn weithiwr allweddol ond nad yw'r rhiant arall, yna dylai'r rhiant arall ddarparu trefniadau diogel gartref pan fo hynny'n bosibl.

Yn ystod y cyfnod pan fyddwn ar gau oherwydd Coronafeirws, a allaf barhau i godi tâl ar rieni nad yw eu plant yn mynychu fy lleoliad?

Mae Llywodraeth Cymru yn cydnabod, mewn llawer o achosion, na fydd yr yswiriant sydd gan ddarparwyr blynyddoedd cynnar yn eich cwmpasu am incwm a gollir pan fyddwch wedi cau oherwydd COVID-19. Mae Llywodraeth Cymru yn gofyn i chi fel darparwr gofal plant fod yn rhesymol a chytbwys wrth ddelio â rhieni. Mae'n bosibl y bydd angen i chi ystyried trefniadau contract unigol hefyd. Mae Llywodraeth Cymru yn adolygu'n barhaus y cymorth ychwanegol y gallai fod ei angen ar fusnesau.

Am ragor o wybodaeth, ewch i'r adran â gwybodaeth am y coronafeirws ar ein gwefanOs oes gennych unrhyw gwestiynau ynghylch coronafirws (COVID-19) nad ydynt wedi'u cynnwys yn y Cwestiynau Cyffredin uchod ar hyn o bryd, cysylltwch â ni.

Dylech bob amser edrych ar wefan Iechyd Cyhoeddus Cymru a'r adran ar y coronafeirws ar wefan Llywodraeth Cymru i gael y canllawiau diweddaraf.